“`html
Một đêm diễn có thể đưa những tác phẩm kinh điển trở lại sân khấu. Nhưng để những giá trị ấy tiếp tục sống sau ánh đèn, Cải lương cần nhiều hơn một cuộc trở về. Từ dấu mốc 50 năm Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc” gợi mở câu chuyện lớn hơn: làm thế nào để di sản được trao truyền, làm mới và tiếp tục tìm thấy khán giả của thời đại mình?
Tối 26/9, nhiều thế hệ nghệ sĩ cùng xuất hiện trong chương trình nghệ thuật đặc biệt “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc”, tiếp nối chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm hình thành và phát triển Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang.
Nhưng nếu chỉ nhìn đây như một đêm diễn kỷ niệm, có lẽ chưa đủ. Bởi phía sau những màn tái ngộ, những trích đoạn kinh điển và những tràng pháo tay là một câu hỏi đã xuyên suốt chuỗi hoạt động 50 năm của Nhà hát: một di sản sân khấu sẽ tiếp tục sống bằng cách nào?
Di sản chỉ sống khi còn được biểu diễn
Câu trả lời đầu tiên đến từ chính sân khấu. Thay vì trưng bày những dấu son của quá khứ như những hiện vật, chương trình để “Thái hậu Dương Vân Nga”, “Rạng ngọc Côn Sơn”, “Nàng Xê Đa”, “Tô Ánh Nguyệt”, “Cây sầu riêng trổ bông”, “Cô đào hát”, “Chiếc áo thiên nga”, “Chiến binh”, “Hiu hiu gió bấc”, “Câu hò đất mẹ”, “Người ven đô”… trở lại bằng tiếng đàn, câu ca và người nghệ sĩ.
Sự trở lại ấy cho thấy một đặc tính quan trọng của nghệ thuật sân khấu: di sản không thể chỉ tồn tại trong kho lưu trữ. Di sản cần được trình diễn, mang tới gần với công chúng.
Bởi mỗi lần được diễn lại là một lần tác phẩm bước vào một cuộc đối thoại mới với người xem.
Điều đáng chú ý là khán giả đã đáp lại cuộc đối thoại ấy bằng cảm xúc chân thực, xúc động. Ngay trong đêm diễn, không khí khán phòng nhiều lần bùng lên với những tràng vỗ tay khi NSND Minh Vương, NSND Thanh Tuấn, NSƯT Lê Thiện cùng các nghệ sĩ tái hiện những vai diễn từng làm nên dấu ấn.
Một tác phẩm ra đời hàng chục năm trước vẫn có thể chạm đến khán giả hôm nay – đó có lẽ là minh chứng rõ nhất cho sức sống của một giá trị nghệ thuật.
Trao truyền không chỉ là trao lại một vai diễn
Nhưng một loại hình nghệ thuật không thể sống chỉ bằng việc tái hiện những gì đã thành công.
Ở “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc”, sự xuất hiện đồng thời của nhiều thế hệ tạo nên một tầng nghĩa khác: trao truyền nghề nghiệp.
Những nghệ sĩ đã góp phần làm nên lịch sử Nhà hát đứng cạnh những gương mặt đang tiếp tục sáng tạo hôm nay. Đó chính là cuộc gặp gỡ của sự giao thoa giữa ký ức và hiện tại, truyền thống và sáng tạo, giữa người trao lửa và người tiếp tục giữ lửa.
Đặc biệt hơn, quá trình này không chỉ diễn ra trên sân khấu.Tổng đạo diễn Hoa Hạ cho biết ê-kíp đạo diễn của chương trình có các đạo diễn trẻ và bà chủ động truyền lại kinh nghiệm trong quá trình xây dựng chương trình. Đó là một chi tiết nhỏ nhưng đáng chú ý: sự kế thừa không phải một khẩu hiệu được nói sau khi màn nhung khép lại, mà diễn ra ngay trong quá trình làm nghề.
Không chỉ đưa khán giả trở về – phải đưa Cải lương đi tiếp
Ở tuổi 50, câu chuyện của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang vì vậy không thể chỉ là bảo tồn.
Giữa bối cảnh mới, Nhà hát cần đặt ra một vấn đề xa hơn: làm thế nào những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay; làm thế nào để Cải lương có thêm cơ hội tiếp cận công chúng trẻ và những phương thức thưởng thức nghệ thuật mới.
Đây cũng là tinh thần được đặt ra trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm.
Tại lễ kỷ niệm, lãnh đạo ngành văn hóa Thành phố đề cập những hướng đi như phát triển nguồn nhân lực nghệ thuật chất lượng cao, xây dựng hệ sinh thái số, số hóa kho tư liệu, đa dạng hóa cách tiếp cận công chúng và kết nối nghệ thuật với du lịch để Nhà hát có thể trở thành một điểm đến trên bản đồ văn hóa – du lịch TP.HCM.
Sau đêm 26/9, hành trình ấy cũng chưa kết thúc. Hai tác phẩm “Tô Ánh Nguyệt” của cố soạn giả Trần Hữu Trang và “Cây sầu riêng trổ bông” của Hoài Linh – Mộc Linh được xác định là những tác phẩm tiếp tục được phục dựng trong chuỗi hoạt động sau dấu mốc 50 năm.
“Vang vọng” để đi về phía trước
Nếu bài toán của bảo tồn là giữ cho ký ức không mất đi, bài toán của phát triển khó hơn: làm cho ký ức ấy tiếp tục có ích cho hiện tại và tương lai. Đó cũng là cách có thể hiểu về tinh thần, ý nghĩa của “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc” sau khi đêm diễn kết thúc.
Tiếng vọng không chỉ đi từ quá khứ đến hiện tại.
Nó còn phải đi từ thế hệ này sang thế hệ khác; từ sân khấu truyền thống sang những phương thức tiếp cận mới; từ người mộ điệu lâu năm đến những khán giả lần đầu tìm đến Cải lương.
Năm mươi năm là một thành tựu để nhìn lại. Nhưng với một loại hình nghệ thuật sống, 50 năm cũng phải là một điểm xuất phát mới.
Bởi giá trị lớn nhất của di sản không chỉ nằm ở việc được nhớ đến – mà ở khả năng tiếp tục được sống, được sáng tạo và được yêu trong một thời đại khác.
“`
Leave a Reply