Gần một thế kỷ kể từ khi ra đời, “Tô Ánh Nguyệt” vẫn là cái tên gợi nhiều ký ức với người yêu Cải lương. Trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm thành lập, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang đang chuẩn bị đưa tác phẩm của chính soạn giả Trần Hữu Trang trở lại sân khấu, dưới bàn tay dàn dựng của NSND Hữu Quốc. Không chỉ là cuộc trở về của một vở diễn kinh điển, lần phục dựng này còn đặt ra một cuộc gặp gỡ mới: giữa tác phẩm đã sống qua nhiều thế hệ và khán giả của hôm nay.
Một tác phẩm đi qua nhiều thế hệ
Trong kho tàng sân khấu Cải lương Nam Bộ, có những tác phẩm được nhớ bởi một câu vọng cổ, một vai diễn hay tên tuổi của người nghệ sĩ. Cũng có những tác phẩm vượt khỏi một thời kỳ để trở thành một phần ký ức chung của nhiều thế hệ công chúng. “Tô Ánh Nguyệt” thuộc về số đó.
Được soạn giả Trần Hữu Trang sáng tác vào khoảng giữa thập niên 1930, tác phẩm đã có đời sống kéo dài qua nhiều thập niên, với nhiều thế hệ nghệ sĩ tiếp nối các nhân vật trên sân khấu. “Tô Ánh Nguyệt” cũng nằm trong nhóm những vở diễn kinh điển góp phần tạo nên hành trang nghệ thuật của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang.
Ở trung tâm tác phẩm là cuộc đời nhiều ngang trái của Tô Ánh Nguyệt. Tình yêu với Minh không đi đến một kết thúc trọn vẹn; những định kiến, ràng buộc gia đình và hoàn cảnh xã hội đẩy người phụ nữ ấy vào hành trình của chia lìa, mất mát và hy sinh.
Nhưng sức sống của “Tô Ánh Nguyệt” không chỉ nằm ở một câu chuyện buồn.
Đằng sau số phận nhân vật là cách Trần Hữu Trang nhìn vào con người, đặc biệt là người phụ nữ trong những ràng buộc của gia đình và xã hội. Bi kịch của Nguyệt vì thế vượt khỏi chuyện tình của hai cá nhân để chạm tới những câu hỏi về tình mẫu tử, phẩm giá, định kiến và sự hy sinh.
Có lẽ bởi vậy, qua nhiều thập niên, câu chuyện ấy vẫn đủ sức làm người xem rung động.
Từ Minh Vương – Lệ Thủy đến một thế hệ nghệ sĩ mới
“Tô Ánh Nguyệt” từng trải qua nhiều đời nghệ sĩ và nhiều bản dựng. Trong ký ức của đông đảo khán giả, một trong những dấu ấn đặc biệt là bản dựng của Đoàn Cải lương 2-84 với NSND Lệ Thủy và NSND Minh Vương. Vai Tô Ánh Nguyệt cũng trở thành một trong những vai diễn tiêu biểu gắn với tên tuổi NSND Lệ Thủy.
Chính những dấu ấn lớn ấy cũng khiến việc đưa một tác phẩm kinh điển trở lại sân khấu chưa bao giờ chỉ là chuyện “phục dựng”. Khán giả cũ mang theo ký ức của mình. Người nghệ sĩ hôm nay đứng trước những chuẩn mực nghệ thuật đã được các thế hệ đi trước tạo dựng. Còn khán giả trẻ có thể bước vào khán phòng mà không mang theo bất kỳ ký ức nào về tác phẩm.
Làm thế nào để giữ được hồn cốt của “Tô Ánh Nguyệt”, nhưng không biến tác phẩm thành một bản sao của quá khứ? Làm thế nào để một câu chuyện ra đời gần một thế kỷ trước vẫn có khả năng đối thoại với người xem của năm 2026?
Đó mới là điều đáng chờ đợi ở lần trở lại này.
Đưa tác phẩm của Trần Hữu Trang trở lại Nhà hát mang tên ông
Việc lựa chọn “Tô Ánh Nguyệt” để phục dựng trong dấu mốc 50 năm còn mang một ý nghĩa đặc biệt. Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang mang tên người nghệ sĩ đã để lại nhiều tác phẩm quan trọng cho sân khấu Cải lương, trong đó có “Đời cô Lựu”, “Lan và Điệp”, “Tô Ánh Nguyệt”.
Khi công bố kế hoạch phục dựng “Tô Ánh Nguyệt” và “Cây sầu riêng trổ bông”, đại diện Nhà hát cho biết việc lựa chọn hai tác phẩm đã nhận được sự thống nhất của tập thể lãnh đạo và Hội đồng nghệ thuật. Nếu “Cây sầu riêng trổ bông” gợi nhớ một trong những lực lượng góp phần hình thành Nhà hát, thì “Tô Ánh Nguyệt” trực tiếp nhắc nhớ đến soạn giả Trần Hữu Trang – người mà Nhà hát đang vinh dự mang tên. Vì vậy, lần trở lại này không đơn thuần bổ sung một tác phẩm vào lịch biểu diễn.
Đội ngũ nhà hát gửi gắm mối nối một đường dây từ tác giả – tác phẩm – Nhà hát – nghệ sĩ – công chúng, đưa một phần di sản của người nghệ sĩ mà Nhà hát mang tên trở lại đúng nơi nó cần được sống: trên sân khấu.
Bản dựng mới do NSND Hữu Quốc đạo diễn, hướng tới việc giới thiệu và phát huy giá trị của một trong những tác phẩm tiêu biểu của Nhà hát. Đây cũng là một phần trong chuỗi hoạt động “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc”, nhìn lại 50 năm hình thành và phát triển Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang.
Một tác phẩm cũ, một cuộc gặp mới
Bảo tồn sân khấu không thể chỉ dừng ở việc lưu giữ kịch bản, hình ảnh hay những bản ghi. Một vở diễn chỉ thực sự sống khi sân khấu sáng đèn, nghệ sĩ bước ra và câu chuyện một lần nữa được kể trước những con người đang ngồi trong khán phòng.
Bởi vậy, giá trị đáng chờ đợi nhất của lần phục dựng “Tô Ánh Nguyệt” có lẽ không phải là việc khán giả sẽ được xem lại chính xác những gì từng có. Đó là cơ hội để người từng yêu tác phẩm gặp lại một phần ký ức của mình; để một thế hệ nghệ sĩ mới bước vào những nhân vật đã thành kinh điển; và quan trọng hơn, để những khán giả chưa từng biết đến “Tô Ánh Nguyệt” có lần đầu tiên của riêng họ.
Trong hành trình 50 năm, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang đã xác định việc bảo tồn phải đi cùng sáng tạo và tìm kiếm những cách thức để Cải lương tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Việc đưa những tác phẩm tiêu biểu trở lại sân khấu chính là một phần của hành trình ấy.
“Tô Ánh Nguyệt” đang chuẩn bị trở lại.
Thời gian biểu diễn chính thức sẽ được Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang công bố trong thời gian tới.
Quý khán giả hãy tiếp tục theo dõi các kênh thông tin chính thức của Nhà hát để cập nhật lịch diễn và thông tin phát hành vé sớm nhất, cùng trở lại khán phòng để gặp Tô Ánh Nguyệt – và cùng Nhà hát tiếp tục trao cho những tác phẩm kinh điển đời sống mới trên sân khấu hôm nay.
Leave a Reply