Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt: Một đời trưởng thành từ “cái nôi” Trần Hữu Trang

NSƯT Phan Quốc Kiệt là con trai của nghệ sĩ Phan Quốc Hùng và nghệ sĩ Ngọc Cầm, cả hai đều là những nghệ sĩ tiền thân của Đoàn Cải lương Giải phóng, sau này là Đoàn Cải lương TP.HCM

 

Năm NSƯT Phan Quốc Kiệt 7 tuổi, cha mẹ ông ly hôn. Đến năm 13 tuổi, sau khi cha tái hôn với NSND Thoại Miêu, ông lên sống cùng cha, còn nghệ sĩ Ngọc Cầm sống tại Củ Chi.

Nói với Dân Việt, NSƯT Phan Quốc Kiệt cho biết điều may mắn nhất của mình là được sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật.

Cha ông từng giữ cương vị Giám đốc Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang qua ba nhiệm kỳ, giúp ông sớm được tiếp cận và hiểu sâu hơn về nghề, từ nghệ thuật, đạo diễn đến công tác quản lý.

“Từ một nghệ sĩ, tôi từng bước gắn bó và phát triển sang công tác đạo diễn sân khấu, rồi quản lý nhà nước. Đó là một quá trình rất dài, qua nhiều chục năm gắn bó với Nhà hát, từ nghệ sĩ đến trưởng đoàn, Phó giám đốc và hôm nay là Giám đốc Nhà hát”, nam nghệ sĩ chia sẻ.

Trong những lời dạy của cha, điều NSƯT Phan Quốc Kiệt ghi nhớ nhất là câu chuyện về người nghệ sĩ trong thời chiến và thời bình.

Theo ông, trong thời kháng chiến, người nghệ sĩ cũng như một người chiến sĩ; sau ngày đất nước thống nhất, các thế hệ nghệ sĩ tiếp tục vun đắp cho sân khấu Trần Hữu Trang, góp phần xây dựng nền nghệ thuật chuyên nghiệp của TP.HCM.

“Điều tôi tâm đắc nhất trong lời dạy của ba là nếu con ở một vị trí quản lý, trước hết phải hết sức thương yêu và hiểu nghệ sĩ. Có thương, có hiểu thì mới có thể gắn bó lâu dài với nghệ sĩ. Đó là giá trị tôi luôn ghi nhớ cho đến hôm nay”, nam nghệ sĩ bày tỏ.

 

Trước khi trở thành Giám đốc Nhà hát, NSƯT Phan Quốc Kiệt từng là diễn viên, thường đảm nhận những vai có chiều sâu nội tâm, chính trực, hiền lành hoặc nhiều số phận. Sau những vai diễn, ông tiếp tục được tạo điều kiện chuyển sang công tác đạo diễn rồi quản lý.

“Đây là một môi trường vừa làm việc, vừa học hỏi, rèn luyện và thực hành nghề. Tôi cho rằng đó là điều kiện thuận lợi khi mình được sống và trưởng thành trong môi trường của Nhà hát Trần Hữu Trang”, ông nói.

Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt: ‘Cải lương hay, nhưng phải đưa được cái hay đến khán giả’

Nhìn lại hành trình 50 năm của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, NSƯT Phan Quốc Kiệt cho rằng mỗi thế hệ lãnh đạo đều để lại những dấu ấn riêng, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh từng thời kỳ.

Chia sẻ với Dân Việt, NSƯT Phan Quốc Kiệt cho biết với những giai đoạn bản thân trực tiếp chứng kiến, anh nhớ đến thời kỳ cha mình là cố nghệ sĩ Phan Quốc Hùng với những vở diễn kinh điển như Kim Vân Kiều, Chiếc áo Thiên Nga…

Bên cạnh đó là thời kỳ của NSND Trần Ngọc Giàu, người vừa là lãnh đạo vừa là một người thầy chỉ dạy về đạo diễn, chuyên môn và hướng dẫn anh em nghệ sĩ trong một môi trường rèn luyện nghệ thuật rất chuyên nghiệp, thực tế. Điều đó giúp nâng tầm kỹ năng và tính chuyên nghiệp của nghệ sĩ.

“Tôi cho rằng mỗi giai đoạn đều có những dấu ấn, trải nghiệm, đóng góp và hy sinh đáng được ghi nhận, trân trọng”, NSƯT Phan Quốc Kiệt chia sẻ.

Nhìn lại nhiệm kỳ của mình, NSƯT Phan Quốc Kiệt thẳng thắn thừa nhận bản thân còn hạn chế trong việc tạo ra những đột phá và dấu ấn riêng, chủ yếu hoàn thành những nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên,ông cho rằng thử thách lớn nhất của nhà hát hiện nay là phải chuyển mình trước sự phát triển của công nghệ, truyền thông và chuyển đổi số.

“50 năm là một chặng đường, nhưng cũng là cơ hội để thế hệ kế thừa nhìn lại hành trang và lịch sử mình đang có, từ đó tiếp bước mà không đánh mất giá trị của tiền nhân, đồng thời tạo ra những hướng đi mới”, nam nghệ sĩ nói.

Theo NSƯT Phan Quốc Kiệt, thế hệ hôm nay đang được trao một “gia tài đồ sộ” mà các thế hệ trước để lại. Trách nhiệm của người kế thừa là giữ gìn, sử dụng hiệu quả gia tài ấy, đồng thời tạo dựng một gia tài mới cho thế hệ tương lai.

“Sứ mệnh của chúng tôi là phải làm sao để để lại dấu ấn. Có thể hôm nay chúng tôi chưa gọi đó là dấu ấn, nhưng thế hệ sau sẽ đánh giá và ghi nhận”, ông bày tỏ.

Đồng thời, NSƯT Phan Quốc Kiệt cũng cho biết thêm, sau cột mốc 50 năm, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang triển khai kế hoạch xây dựng lực lượng nghệ sĩ kế thừa, tuyển chọn từ các trường nghệ thuật, tài năng trẻ và những gương mặt nổi bật tại các cuộc thi như Chuông vàng vọng cổ, Bông lúa vàng.

Nhà hát sẽ tạo môi trường để nghệ sĩ trẻ được làm nghề, tham gia các chương trình cùng nghệ sĩ giàu kinh nghiệm, được tập huấn, cọ xát và truyền nghề. Mô hình “Sân khấu cải lương trẻ” cũng được tính đến nhằm tạo thêm cơ hội rèn luyện thực tế cho lực lượng này.

“Điều quan trọng là tạo ra một môi trường để nghệ sĩ trẻ được làm nghề, được cọ xát, được học hỏi từ những người đi trước và từng bước trưởng thành”, NSƯT Phan Quốc Kiệt nói.

 

Nói về tương lai cải lương, NSƯT Phan Quốc Kiệt cho rằng giá trị nghệ thuật của loại hình này vẫn rất hấp dẫn, vấn đề là làm sao đưa cái hay ấy đến gần công chúng.

“Điều chúng ta cần làm là đưa cái hay đó đến với người xem. Vì vậy, vấn đề quan trọng là xây dựng khán giả, không chỉ khán giả hôm nay mà cả khán giả của ngày mai”, ông nhấn mạnh.

Theo ông, sân khấu học đường và sân khấu thiếu nhi là một trong những hướng quan trọng để hình thành lớp khán giả kế thừa. Không chỉ nghệ sĩ, học sinh, sinh viên và trí thức cũng có vai trò trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát triển nghệ thuật truyền thống.

“Bản thân chúng tôi cũng muốn lắng nghe ý kiến của các bạn trẻ để biết hôm nay cần làm gì để cải lương trở nên phù hợp, gần gũi hơn với thế hệ các bạn. Đó là những điều chúng tôi phải tiếp tục suy nghĩ”, NSƯT Phan Quốc Kiệt bày tỏ.

 

NSND Thoại Miêu nhắn gửi NSƯT Phan Quốc Kiệt

Nhân kỷ niệm 50 năm thành lập (1976-2026), ngày 15/9, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang tổ chức chuyến về nguồn tại Khu di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, nơi lưu giữ ký ức về nhiều chiến sĩ, nghệ sĩ cách mạng, trong đó có soạn giả tài hoa Trần Hữu Trang đã hy sinh trong kháng chiến.

Tại buổi giao lưu, NSND Thoại Miêu, người nuôi dưỡng NSƯT Phan Quốc Kiệt từ năm 13 tuổi, xúc động khi đứng bên nghệ sĩ Ngọc Cầm, mẹ ruột của ông.

Bà cho rằng trong cuộc đời nam nghệ sĩ, hai người mẹ đều có một vai trò đặc biệt: một người sinh thành, một người tiếp tục nuôi dưỡng và đồng hành cùng ông trưởng thành.

“Tôi rất vui khi hôm nay được đứng bên chị Ngọc Cầm. Trong trái tim Quốc Kiệt có hai người mẹ: một người mẹ sinh ra và một người mẹ tiếp tục nuôi dưỡng, đồng hành cùng con”, NSND Thoại Miêu chia sẻ.

Bà cũng nhắc lại tâm nguyện của chồng, cố nghệ sĩ Phan Quốc Hùng khi còn sống và mong con trai sẽ tiếp tục thực hiện những điều ông còn dang dở.

“Con còn trẻ, lại đang gánh trọng trách của nhà hát. Con hãy mạnh mẽ lên, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm với những gì thuộc về mình. Mẹ mong với cái tâm, cái đạo đức và tình yêu nghề, con sẽ tiếp bước những người đi trước và làm tốt trọng trách này”, NSND Thoại Miêu nhắn nhủ.

Bà cũng mong NSƯT Phan Quốc Kiệt luôn xem nhà hát là ngôi nhà thứ hai, trân trọng những người đã dành nhiều năm cống hiến và cùng tập thể tiếp tục vun đắp Nhà hát.

“Mẹ và mẹ Ngọc Cầm đều mong con làm được điều đó, để xứng đáng với sự kỳ vọng của những thế hệ đã gây dựng Nhà hát”, bà nói.

Trước những lời dặn dò, NSƯT Phan Quốc Kiệt cho biết ông xúc động khi được đứng giữa những người đã góp phần vun đắp cuộc đời và sự nghiệp của mình.

“Hôm nay, tôi nhận ra mình không chỉ có hai người mẹ mà còn có rất nhiều người cha, người mẹ, những người thầy đã vun đắp và trao truyền cho mình”, ông chia sẻ.

Với NSƯT Phan Quốc Kiệt, tình cảm ấy đi cùng một trách nhiệm lớn hơn khi ông đang tiếp nhận và gánh vác gia tài mà nhiều thế hệ nhà hát Trần Hữu Trang để lại.

“Gia tài của nhà hát được vun đắp qua nhiều thế hệ bằng công sức, mồ hôi, nước mắt và cả sự hy sinh của các bậc tiền nhân. Chúng tôi là những người may mắn được kế thừa gia tài ấy và nguyện đóng góp hết sức mình để Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang tiếp tục trường tồn”, ông nói.