Gần 50 năm trước, “Cây Sầu Riêng Trổ Bông” từng khiến những khán phòng chật kín người xem. Gần 50 năm sau, khi NSND Thanh Tuấn trở lại với nhân vật Lê Kim Hùng trong đêm “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc”, những câu ca tưởng đã nằm lại trong ký ức một lần nữa vang lên giữa những tràng vỗ tay. Và giờ đây, tác phẩm của Hoài Linh – Mộc Linh đang được Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang chuẩn bị phục dựng trọn vẹn, với NSƯT Hoa Hạ đảm nhận vai trò đạo diễn.
Có những vở diễn không chỉ thuộc về sân khấu
Năm 1976.
Thành phố vừa bước sang một giai đoạn mới. Đời sống còn nhiều khó khăn, nhưng sân khấu Cải lương lại sống trong những tháng năm đặc biệt sôi động. Trong ký ức của NSND Thanh Tuấn, đó là thời các đoàn diễn liên tục, khán giả xếp hàng mua vé từ sáng cho suất diễn buổi tối. “Cây Sầu Riêng Trổ Bông” là một trong những vở diễn như thế.
Tác phẩm của hai soạn giả Hoài Linh – Mộc Linh được Đoàn Văn công TP.HCM dàn dựng khoảng năm 1976. Theo những tư liệu còn được ghi nhận, vở từng tạo dấu ấn mạnh với nhiều nghệ sĩ như Lệ Thủy, Hoàng Giang, Phương Quang, Thoại Miêu, Thanh Tuấn… và trở thành một trong những tác phẩm đáng nhớ của sân khấu Cải lương Thành phố thời kỳ sau năm 1975.
Nhưng điều khiến một tác phẩm ở lại không chỉ là những tên tuổi từng xuất hiện trên bảng phân vai. Ở “Cây Sầu Riêng Trổ Bông”, câu chuyện sân khấu mang theo dấu vết của cả một thời đại.
Vở diễn đặt nhân vật vào đời sống của người dân vùng giáp ranh trong chiến tranh. Hạnh – vợ của người chiến sĩ cách mạng Lê Kim Hùng – phải đứng trước những lựa chọn khắc nghiệt của hoàn cảnh. Đằng sau câu chuyện gia đình, tình yêu và chia lìa là số phận những con người bị chiến tranh đặt vào những thử thách vượt quá lựa chọn thông thường của một đời người.
Bởi thế, tác phẩm không chỉ kể về chiến tranh bằng những sự kiện lớn. Nó đi vào chiến tranh từ thân phận con người – nơi tình yêu, gia đình, lý tưởng, mất mát và sự hy sinh va vào nhau.
Gần 50 năm, một vai diễn vẫn còn nằm trong ký ức
Có một chi tiết đặc biệt về sức sống của “Cây Sầu Riêng Trổ Bông”. Trong chương trình “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc” ngày 26/9 vừa qua, NSND Thanh Tuấn trở lại với Lê Kim Hùng, còn NSND Thoại Miêu vào vai Hạnh.
Gần 50 năm đã trôi qua kể từ lần Thanh Tuấn gắn bó với nhân vật này. Nhưng khi cầm lại kịch bản, người nghệ sĩ ở tuổi gần 80 nhận ra mình vẫn thuộc lời rất nhanh. Ông chia sẻ – những câu ca, lời nói của nhân vật dường như vẫn còn nằm trong mình, chỉ cần khơi lại là ký ức trở về. Đó có lẽ là một cách rất riêng để đo đời sống của một tác phẩm sân khấu.
Không phải bằng số năm nó nằm trong kho tư liệu, mà bằng việc sau hàng chục năm, người nghệ sĩ vẫn nhớ một câu ca; một nhân vật vẫn còn ở lại trong người diễn; và khi giai điệu quen thuộc cất lên, khán giả vẫn nhận ra để dành cho nghệ sĩ những tràng vỗ tay.
Với NSND Thanh Tuấn, Lê Kim Hùng còn là một dấu mốc nghề nghiệp. Từ vai diễn này, ông tiếp tục có những vai người chiến sĩ cách mạng đáng nhớ trong các tác phẩm về sau.
Vì thế, sự trở lại của “Cây Sầu Riêng Trổ Bông” hôm nay không đơn thuần là đưa một kịch bản cũ lên sàn tập. Đó còn là mở lại một lớp ký ức nghề nghiệp của nhiều thế hệ.
Từ ký ức của người đi trước đến sân khấu của hôm nay
Nếu Tô Ánh Nguyệt trở lại như một sự tri ân trực tiếp đối với soạn giả Trần Hữu Trang – người Nhà hát vinh dự mang tên – thì “Cây Sầu Riêng Trổ Bông” lại mang một mối liên hệ khác với hành trình 50 năm của Nhà hát.
Tác phẩm gắn với Đoàn Văn công TP.HCM, một trong những dòng chảy sau này hội tụ vào Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. Năm 1998, Đoàn Văn công TP.HCM sáp nhập với Nhà hát; NSND Thanh Tuấn cũng về Nhà hát từ thời điểm ấy.
Bởi vậy, khi Nhà hát lựa chọn phục dựng tác phẩm trong chuỗi “Những vở diễn tiếp nối di sản” nhân kỷ niệm 50 năm, cuộc trở về này còn như một đường nối giữa những lớp lịch sử khác nhau của chính đơn vị. Nhà hát xác nhận Cây Sầu Riêng Trổ Bông được dựng mới bởi NSƯT Hoa Hạ, với lực lượng diễn viên chủ lực của Nhà hát tham gia. Điều đáng chờ đợi vì thế không phải là một bản sao của sân khấu năm 1976.
Một tác phẩm đã sống gần nửa thế kỷ, khi trở lại, đứng trước một thử thách khác: giữ lại điều gì đã làm nên giá trị của nó, và kể lại câu chuyện ấy như thế nào với những người xem sinh ra rất lâu sau thời đại mà tác phẩm phản ánh?
Đó cũng là ý nghĩa sâu hơn của hai chữ “phục dựng”. Không đóng khung tác phẩm trong ký ức, mà tạo điều kiện để ký ức được trao lại.
Khi “trổ bông” cũng là một câu chuyện của tiếp nối
Có một sự trùng hợp đẹp khi “Cây Sầu Riêng Trổ Bông” trở lại vào dấu mốc nửa thế kỷ. Một tác phẩm từng lớn lên cùng một giai đoạn của sân khấu Thành phố, sau gần 50 năm lại được trao cho một ê-kíp và những nghệ sĩ hôm nay để tiếp tục đời sống của mình.
Người từng xem vở năm xưa có thể trở lại để gặp một phần ký ức. Người trẻ có thể đến mà không cần mang theo ký ức ấy – để tự mình khám phá vì sao một tác phẩm có thể ở lại trong tình cảm của nghệ sĩ và người mộ điệu lâu đến vậy. Và giữa hai thế hệ khán giả ấy chính là sân khấu.
Đó cũng là một trong những tinh thần xuyên suốt chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang: nhìn lại không phải để dừng lại ở quá khứ, mà để những giá trị đã được tạo dựng có cơ hội tiếp tục sống.
Sau trích đoạn gây nhiều cảm xúc trong “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc”, lần này khán giả sẽ có cơ hội chờ đợi “Cây Sầu Riêng Trổ Bông” trở lại với đời sống trọn vẹn của một vở diễn.
Box:
Lịch công diễn chính thức sẽ được Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang công bố trong thời gian tới.
Quý khán giả hãy tiếp tục theo dõi các kênh thông tin chính thức của Nhà hát để cập nhật lịch diễn và thông tin phát hành vé sớm nhất – và cùng có mặt khi “Cây Sầu Riêng Trổ Bông” một lần nữa sáng đèn sau hành trình gần nửa thế kỷ.
Bởi đôi khi, cách đẹp nhất để gìn giữ ký ức sân khấu không phải chỉ là nhớ về một vở diễn đã từng có – mà là trở lại khán phòng khi vở diễn ấy bắt đầu một đời sống mới.
Leave a Reply